توکن‌سازی دارایی‌ها چگونه آینده بازارهای مالی را تغییر می‌دهد؟

بازارهای مالی در حال تجربه تحولی آرام اما عمیق هستند؛ تحولی که با توکن‌سازی دارایی‌ها (Asset Tokenization) در حال شکل‌گیری است. توکن‌سازی می‌تواند سرمایه‌گذاری را در دسترس‌تر، سریع‌تر، کم‌هزینه‌تر و شفاف‌تر کند. البته تحقق کامل این ظرفیت، به همکاری میان مؤسسات مالی، نهادهای قانون‌گذار و شرکت‌های فناوری برای ایجاد چارچوب‌هایی قابل اعتماد و سازگار با یکدیگر نیاز دارد.

 

این مقاله برگرفته از مطلبی از مجمع جهانی اقتصاد (WEF) با عنوان «چگونه توکن‌سازی دارایی، آیندهٔ مالی را دگرگون می‌کند؟» است که برای مخاطبان فارسی‌زبان بازنویسی و متناسب‌سازی شده است.

 

توکن‌سازی دارایی چیست؟

توکن‌سازی دارایی، فرایند ایجاد یک نسخه دیجیتال برای دارایی‌های دنیای واقعی است. این نسخه دیجیتال که «توکن» نام دارد، روی شبکه بلاکچین ثبت می‌شود. توکن‌ها قابلیت برنامه‌ریزی، ردیابی و جابه‌جایی میان کاربران را دارند و هر یک از آن‌ها می‌تواند نشان‌دهنده مالکیت، سهمی از دارایی یا یک حق مالی مرتبط با آن باشد. بنابراین، توکن‌سازی لزوماً به‌معنای انتقال فیزیکی دارایی نیست؛ بلکه هدف اصلی، دیجیتالی کردن حقوق و منافع وابسته به آن دارایی است تا بتوان این حقوق را به‌صورت دیجیتال ثبت و منتقل کرد.

برای مثال، سرمایه‌گذاران به‌جای خرید کامل یک ساختمان تجاری یا سهام یک شرکت خصوصی، می‌توانند بخشی از آن دارایی یا حقوق اقتصادی ناشی از آن را در قالب توکن در اختیار داشته باشند. در این مدل، دارایی یا حقوق مرتبط با آن به واحدهای کوچک‌تری تقسیم می‌شود و افراد می‌توانند به‌اندازه سرمایه خود در آن سهیم شوند.

 

مهم‌ترین مزایای توکن‌سازی

توکن‌سازی دارایی‌ها می‌تواند در مقایسه با بسیاری از فرآیندهای سنتی، مزایایی در زمینه دسترسی، کارایی و شفافیت ایجاد کند.
 

۱. دسترسی گسترده‌تر به بازارهای مالی

یکی از مهم‌ترین وعده‌های توکن‌سازی، کاهش موانع ورود سرمایه‌گذاران خرد به بازارهای مالی است. در گذشته، سرمایه‌گذاری در برخی دارایی‌ها مانند سهام شرکت‌های خصوصی، املاک یا کالاها معمولاً به سرمایه قابل‌توجه، دسترسی به بازارهای خاص یا عبور از موانع قانونی و نهادی مختلف نیاز داشت. توکن‌سازی با امکان تقسیم دارایی به واحدهای کوچک‌تر می‌تواند این شرایط را تغییر دهد.

برای مثال، فردی می‌تواند توکنی خریداری کند که نماینده سهمی از یک ساختمان اداری باشد. در این حالت، سرمایه‌گذار دیگر لزوماً به سرمایه کافی برای خرید کل ساختمان نیاز ندارد. این موضوع می‌تواند موانع ورود به بازار سرمایه‌گذاری را کاهش دهد و امکان مشارکت افراد بیشتری را در فرصت‌های سرمایه‌گذاری فراهم کند.این  قابلیت به‌خصوص در اقتصادهای نوظهور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ کشورهایی که بازارهای سرمایه در آن‌ها هنوز به اندازه اقتصادهای توسعه‌یافته گسترده نیستند.
 

۲. معاملات ارزان‌تر و کارآمدتر

سیستم‌های مالی سنتی معمولاً از لایه‌های متعدد، واسطه‌ها و فرآیندهای پیچیده تشکیل شده‌اند. این ساختار می‌تواند هزینه معاملات را افزایش دهد و زمان تسویه را طولانی کند. توکن‌سازی می‌تواند بخشی از این فرآیندها را با استفاده از قراردادهای هوشمند خودکار کند. قرارداد هوشمند، کدی است که روی شبکه بلاکچین اجرا می‌شود و می‌تواند وظایفی مانند بررسی برخی الزامات، پرداخت سود یا تسویه معاملات را به‌صورت خودکار انجام دهد. این خودکارسازی می‌تواند خطای انسانی را کاهش داده و هزینه‌های عملیاتی را پایین بیاورد؛ موضوعی که به‌خصوص برای سرمایه‌گذاران کوچک‌تر اهمیت دارد.

توکن‌سازی همچنین می‌تواند انعطاف بیشتری در نگهداری دارایی ایجاد کند. سرمایه‌گذاران بسته به ساختار پلتفرم و ترجیح خود می‌توانند دارایی‌هایشان را در کیف پول شخصی نگهداری کنند یا از خدمات متولیان دارایی استفاده کنند. 
 

۳. بهبود نقدشوندگی دارایی‌های با نقدشوندگی پایین

یکی از مهم‌ترین وعده‌های توکن‌سازی، بهبود نقدشوندگی دارایی‌هایی است که به‌طور سنتی نقدشوندگی پایینی دارند. در بازارهای سنتی، فروش یک ملک یا سهام خصوصی ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها طول بکشد. توکن‌سازی با ایجاد امکان معامله در بازارهای ثانویه، این فرآیند را به‌طور قابل‌توجهی سریع‌تر می‌کند.

البته توکن‌سازی به‌تنهایی مشکل نقدشوندگی یک دارایی را به‌طور کامل حل نمی‌کند؛ اگر دارایی پایه متقاضی نداشته باشد، توکن شدن آن هم تقاضا ایجاد نمی‌کند. با این حال، در مقایسه با روش‌های سنتی، وجود بازار ثانویه برای توکن‌ها، امکان خروج از سرمایه‌گذاری را بسیار آسان‌تر و سریع‌تر می‌کند. به عبارت دیگر، توکن‌سازی نقدشوندگی را به طور کامل ایجاد نمی‌کند، اما به طرز قابل‌توجهی آن را بهبود می‌بخشد.
 

۴. شفافیت و اعتماد بیشتر

یکی از ویژگی‌های اصلی بلاکچین، وجود یک دفتر کل مشترک برای ثبت تراکنش‌هاست.

در این ساختار، سوابق معاملات می‌توانند به شکلی ثبت شوند که مشارکت‌کنندگان مجاز امکان مشاهده و بررسی آن‌ها را داشته باشند.

این قابلیت می‌تواند دید بهتری نسبت به ساختار مالکیت، سابقه معاملات و منشأ دارایی ایجاد کند. برای نهادهای نظارتی، چنین شفافیتی می‌تواند فرآیند حسابرسی و نظارت را ساده‌تر کند. برای سرمایه‌گذاران نیز امکان پیگیری بهتر وضعیت دارایی و سوابق معاملات می‌تواند به افزایش اعتماد کمک کند.ثبت و قابل‌رهگیری بودن تراکنش‌ها همچنین می‌تواند احتمال برخی انواع تقلب، ثبت مضاعف دارایی یا دستکاری اطلاعات را کاهش دهد.

 

چالش‌ها و ملاحظات

توکن‌سازی با وجود مزایای بالقوه، بدون چالش نیست و پذیرش آن در بازارهای مختلف هنوز یکسان نیست.
 

برخی از مهم‌ترین موانع عبارت‌اند از:

🔹نبود تعامل‌پذیری کافی: شبکه‌های مختلف بلاکچین و زیرساخت‌های مالی سنتی لزوماً به‌راحتی با یکدیگر ارتباط برقرار نمی‌کنند.

🔹ابهام‌های قانونی: قوانین مربوط به مالکیت، انتقال و معامله دارایی‌های توکن‌شده هنوز در بسیاری از کشورها به‌طور کامل و یکسان تدوین نشده‌اند.

🔹نگرانی درباره نقدشوندگی: توکن‌شدن یک دارایی به‌تنهایی به معنای وجود بازار ثانویه فعال برای آن نیست. هرچند توکن‌سازی نقدشوندگی را نسبت به روش‌های سنتی به‌طور قابل‌توجهی بهبود می‌بخشد، اما برای ایجاد نقدشوندگی واقعی و پایدار، باید خریداران و فروشندگان کافی در بازار ثانویه وجود داشته باشند. توکن‌سازی زیرساخت را فراهم می‌کند، اما ایجاد تقاضا و نقدشوندگی نیازمند زمان، اعتماد و بلوغ بازار است.

علاوه بر این، تصمیمات فنی مختلفی باید در طراحی یک سیستم توکن‌سازی مورد توجه قرار گیرد؛ از جمله اینکه شبکه بلاکچین عمومی باشد یا مجوزمحور، تسویه معاملات با چه ابزاری انجام شود و چگونه موضوعاتی مانند امنیت سایبری و حفظ حریم خصوصی مدیریت شوند.

با وجود این چالش‌ها، موسسات مالی بزرگ و سیاست‌گذاران بیش از گذشته در حال بررسی این موانع و تلاش برای ایجاد استانداردها و چارچوب‌های هماهنگ برای توسعه ایمن بازارهای توکن‌شده هستند. گزارش مجمع جهانی اقتصاد نیز زیرساخت‌های قدیمی، پراکندگی مقررات، تعامل‌پذیری محدود و مسائل نقدشوندگی را از مهم‌ترین موانع توسعه این بازار معرفی می‌کند.

 

کاربردهای واقعی توکن‌سازی در حال ظهور است.

توکن‌سازی دیگر صرفاً یک ایده نظری نیست و در چندین حوزه از بازارهای مالی در حال آزمایش و توسعه است.
 

انتشار دارایی‌ها

اوراق قرضه و سایر اوراق بهادار دیجیتال در حال انتشار روی پلتفرم‌های مبتنی بر بلاکچین هستند. برای مثال، بانک سرمایه‌گذاری اروپا (EIB) در آوریل ۲۰۲۱ نخستین اوراق قرضه دیجیتال خود را روی یک بلاکچین عمومی منتشر کرد. این اوراق به ارزش ۱۰۰ میلیون یورو روی شبکه Ethereum و با همکاری Goldman Sachs، Santander و Société Générale منتشر شد. چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهند که بلاکچین می‌تواند در فرآیند انتشار و تسویه اوراق بهادار نیز مورد استفاده قرار گیرد.

 

تامین مالی اوراق بهادار

استفاده از وثیقه‌های توکن‌شده می‌تواند امکان مدیریت سریع‌تر حاشیه‌های تضمین و ریسک را در بسترهای معاملاتی فراهم کند.

 

مدیریت دارایی

برخی شرکت‌های مدیریت دارایی نیز در حال عرضه صندوق‌ها و محصولات سرمایه‌گذاری به شکل توکن‌شده هستند. برای نمونه، Franklin Templeton واحدهای صندوق بازار پول خود را در بستر بلاکچین ثبت کرده و BlackRock نیز صندوق BlackRock USD Institutional Digital Liquidity Fund یا BUID را روی شبکه Ethereum عرضه کرده است.

این نمونه‌ها نشان می‌دهند که توکن‌سازی در حال ورود از مرحله آزمایش‌های محدود به محصولات مالی واقعی است. با توسعه این پروژه‌ها و بهبود زیرساخت‌ها، چشم‌انداز بلندمدت توکن‌سازی فراتر از دیجیتالی کردن یک دارایی منفرد است. هدف، ایجاد شرایطی است که دارایی‌های توکن‌شده بتوانند به شکل روان و بدون اصطکاک میان برنامه‌ها و پلتفرم‌های مختلف جابه‌جا شوند؛ مفهومی که از آن با عنوان ترکیب‌پذیری (Composability) یاد می‌شود.

 

گزارش مجمع جهانی اقتصاد درباره توکن‌سازی

مجمع جهانی اقتصاد در گزارش Asset Tokenization in Financial Markets: The Next Generation of Value Exchange که در ۲۱ مه ۲۰۲۵ منتشر شده، به بررسی کاربردهای توکن‌سازی در حوزه‌هایی مانند انتشار دارایی، تأمین مالی اوراق بهادار و مدیریت دارایی پرداخته است.
مشاهده گزارش Asset Tokenization در وب‌سایت مجمع جهانی اقتصاد
 

این گزارش ویژگی‌هایی مانند مالکیت کسری، قابلیت برنامه‌ریزی، نگهداری انعطاف‌پذیر، شفافیت و امکان ترکیب دارایی‌ها را از ظرفیت‌های مهم توکن‌سازی می‌داند. در عین حال، چالش‌هایی مانند زیرساخت‌های قدیمی، پراکندگی مقررات، تعامل‌پذیری محدود و مسائل مربوط به نقدشوندگی را از موانع مهم توسعه این بازار معرفی می‌کند.
 

آینده توکن‌سازی چگونه خواهد بود؟

توکن‌سازی دارایی‌ها هنوز در مراحل ابتدایی توسعه خود قرار دارد، اما مسیر کلی آن در حال شکل‌گیری است.

با تکامل فناوری، قوانین و ساختارهای بازار، دارایی‌های توکن‌شده می‌توانند به یکی از اجزای مهم نسل آینده نظام مالی تبدیل شوند. کاهش واسطه‌های غیرضروری، کاهش اصطکاک در فرآیند معاملات، دسترسی گسترده‌تر به دارایی‌ها و افزایش شفافیت، از جمله تغییراتی هستند که توکن‌سازی می‌تواند به همراه داشته باشد.

البته تحقق این آینده تنها به فناوری وابسته نیست. موسسات مالی، نهادهای قانون‌گذار و شرکت‌های فناوری باید در ایجاد استانداردها و زیرساخت‌های قابل اعتماد و سازگار با یکدیگر همکاری کنند. اگر چنین چارچوبی شکل بگیرد، توکن‌سازی می‌تواند ظرفیت خود را برای ایجاد بازاری مالی دسترس‌پذیرتر، کارآمدتر و شفاف‌تر به‌طور کامل‌تری نشان دهد.

 

توکن‌سازی در ایران

در ایران نیز ایده توکن‌سازی در برخی حوزه‌های دارایی در حال شکل‌گیری است. یکی از حوزه‌هایی که می‌تواند ظرفیت قابل‌توجهی برای این مدل داشته باشد، بازار مسکن است؛ بازاری که ورود به آن معمولاً به سرمایه قابل‌توجهی نیاز دارد و نقدشوندگی دارایی‌های آن نیز محدود است.

صاب‌ملک با استفاده از مدل توکنایز، پروژه‌های ساختمانی را به واحدهای کوچک‌تر سرمایه‌گذاری به اسم «صاب» تقسیم می‌کند تا سرمایه‌گذاران بتوانند با سرمایه کمتر در پروژه‌های ساخت‌وساز مشارکت کنند. همچنین با ایجاد بازار ثانویه، امکان نقدشوندگی را نسبت به روش سنتی خرید ملک—که فروش آن ممکن است ماه‌ها طول بکشد—به‌طور قابل‌توجهی بهبود بخشیده است. این مدل را می‌توان در چارچوب مفاهیمی مانند مالکیت کسری و دسترسی گسترده‌تر به فرصت‌های سرمایه‌گذاری بررسی کرد؛ مفاهیمی که در ادبیات جهانی توکن‌سازی نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.

با این حال، هر مدل توکن‌سازی در ایران و سایر کشورها باید از منظر ساختار حقوقی، ماهیت دارایی پایه، حقوق سرمایه‌گذار، نحوه مدیریت دارایی و سازوکار نقدشوندگی به‌صورت مستقل بررسی شود.

 

توکن‌سازی و آینده سرمایه‌گذاری در املاک

املاک یکی از مهم‌ترین نمونه‌هایی است که می‌تواند از ظرفیت توکن‌سازی بهره‌مند شود. قیمت بالای بسیاری از دارایی‌های ملکی باعث شده ورود به این بازار برای بخش بزرگی از سرمایه‌گذاران دشوار باشد. توکن‌سازی می‌تواند با تقسیم دارایی یا حقوق اقتصادی مرتبط با آن به واحدهای کوچک‌تر، امکان مشارکت سرمایه‌گذاران با سرمایه کمتر را فراهم کند.

برای مثال، به‌جای اینکه سرمایه‌گذار برای خرید یک ساختمان تجاری به سرمایه‌ای بسیار بزرگ نیاز داشته باشد، می‌تواند در صورت فراهم بودن ساختار حقوقی و بازار مناسب، بخشی از منافع اقتصادی آن دارایی را در قالب توکن در اختیار بگیرد. این همان نقطه‌ای است که توکن‌سازی می‌تواند میان دارایی‌های واقعی و سرمایه‌گذاران خرد ارتباط جدیدی ایجاد کند.

 

در ایران نیز مدل‌های مبتنی بر توکن‌سازی پروژه‌های ساختمانی در حال توسعه هستند. صاب‌ملک با استفاده از مدل توکنایز، امکان مشارکت سرمایه‌گذاران در پروژه‌های ساختمانی را با سرمایه‌های کوچک‌تر فراهم می‌کند و با ایجاد بازار ثانویه، نقدشوندگی را نسبت به روش‌های سنتی به‌طور قابل‌توجهی بهبود بخشیده است. با این حال، همانند هر مدل سرمایه‌گذاری دیگری، بررسی ساختار حقوقی، دارایی پایه، نحوه مدیریت پروژه و حقوقی که توکن برای سرمایه‌گذار ایجاد می‌کند، اهمیت اساسی دارد.

 

جمع‌بندی

توکن‌سازی دارایی‌ها یکی از تحولاتی است که می‌تواند زیرساخت بازارهای مالی را در سال‌های آینده تغییر دهد.این فناوری با تبدیل حقوق مرتبط با دارایی‌های واقعی به توکن‌های دیجیتال، می‌تواند امکان مالکیت کسری، دسترسی گسترده‌تر، معاملات کارآمدتر، تسویه سریع‌تر و شفافیت بیشتر را فراهم کند. یکی از مهم‌ترین وعده‌های توکن‌سازی، بهبود نقدشوندگی دارایی‌هایی است که به‌طور سنتی نقدشوندگی پایینی دارند. البته توکن‌سازی به‌تنهایی مشکل نقدشوندگی یک دارایی را به‌طور کامل حل نمی‌کند؛ اگر دارایی پایه متقاضی نداشته باشد، توکن شدن آن هم تقاضا ایجاد نمی‌کند. با این حال، در مقایسه با روش‌های سنتی—که فروش یک ملک یا سهام خصوصی ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد—وجود بازار ثانویه برای توکن‌ها، امکان خروج از سرمایه‌گذاری را بسیار سریع‌تر و آسان‌تر می‌کند. به عبارت دیگر، توکن‌سازی نقدشوندگی را به طور کامل ایجاد نمی‌کند، اما به طرز قابل‌توجهی آن را بهبود می‌بخشد. با این حال، توکن‌سازی هنوز با چالش‌هایی مانند ابهام‌های قانونی، نبود تعامل‌پذیری میان زیرساخت‌ها و محدودیت‌هایی در شکل‌گیری بازارهای ثانویه فعال مواجه است. با وجود این چالش‌ها، مسیر کلی حرکت نشان می‌دهد که توکن‌سازی می‌تواند به یکی از ارکان اصلی نسل آینده‌ی بازارهای مالی تبدیل شود.

بنابراین، آینده توکن‌سازی تنها به ایجاد توکن‌های بیشتر وابسته نیست؛ بلکه به ایجاد چارچوب‌های حقوقی، زیرساخت‌های فنی و بازارهای قابل اعتماد بستگی دارد. اگر این زیرساخت‌ها به‌درستی شکل بگیرند، توکن‌سازی می‌تواند یکی از اجزای مهم نسل بعدی بازارهای مالی باشد؛ بازاری که در آن دسترسی به دارایی‌ها آسان‌تر، فرآیندها سریع‌تر و اطلاعات شفاف‌تر خواهد بود.

 

منبع و توضیح درباره این مقاله

این مطلب با استفاده از مقاله World Economic Forum با عنوان How will asset tokenization transform the future of finance?، منتشرشده در ۸ اوت ۲۰۲۵، تهیه و برای مخاطبان فارسی‌زبان بازنویسی و بومی‌سازی شده است.

 

برای تکمیل و بررسی موضوع، از گزارش Asset Tokenization in Financial Markets: The Next Generation of Value Exchange منتشرشده توسط مجمع جهانی اقتصاد در ۲۱ مه ۲۰۲۵ نیز استفاده شده است.