بر اساس برآوردهای مطرح‌شده در گزارش فوربس، ارزش بازار اوراق بهادار توکن‌شده می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۵.۵ تریلیون دلار برسد و برآورد دیگری از Boston Consulting Group و ADDX، پتانسیل بازار دارایی‌های غیرنقدشونده توکن‌شده را تا ۱۶.۱ تریلیون دلار تخمین می‌زند. این اعداد بازارهای متفاوتی را اندازه‌گیری می‌کنند، اما در مجموع نشان می‌دهند که توکن‌سازی دیگر صرفاً یک آزمایش فناوری نیست و به یک موضوع جدی در صنعت مالی تبدیل شده است.

 

در این مقاله، با تکیه بر گزارش اخیر فوربس بررسی می‌کنیم که چرا توکن‌سازی در سال ۲۰۲۶ وارد مرحله جدیدی شده، بازار فعلی آن چقدر است و این تحول چه معنایی برای آینده بازارهای مالی دارد.

منبع اصلی این مقاله

 

چرا توکن‌سازی ناگهان جدی شد؟

وال‌استریت سال‌هاست که استفاده از بلاکچین در بازارهای مالی را آزمایش می‌کند. JPMorgan پیش‌تر شبکه‌های اختصاصی خود را توسعه داده بود و شرکت‌هایی مانند DTCC نیز از سال‌ها قبل امکان استفاده از دفترکل توزیع‌شده برای ثبت معاملات را بررسی می‌کردند. اما بسیاری از این پروژه‌ها یک مشکل اساسی داشتند: تنها بخشی از فرآیند معامله روی بلاکچین انجام می‌شد و بخش‌های دیگر همچنان به سیستم‌های سنتی وابسته بودند.

 

اکنون چند تحول مهم باعث شده شرایط تغییر کند:

۱. رشد استیبل‌کوین‌ها

بازار استیبل‌کوین‌ها، یعنی توکن‌های دیجیتالی که معمولاً ارزش خود را در محدوده یک دلار حفظ می‌کنند، به حدود ۳۰۰ میلیارد دلار رسیده است. این رشد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا استیبل‌کوین‌ها عملاً یک شکل دیجیتال از پول را در اختیار کاربران قرار داده‌اند که می‌تواند روی شبکه‌های بلاکچین جابه‌جا شود. همزمان، سرمایه‌گذاران می‌توانند از استیبل‌کوین‌ها به سمت دارایی‌هایی مانند اوراق خزانه توکن‌شده حرکت کنند؛ یعنی از یک دارایی دیجیتال کم‌بازده یا بدون سود به یک دارایی دیجیتال مبتنی بر اوراق بدهی دارای بازده منتقل شوند.

 

۲. شفاف‌تر شدن چارچوب‌های قانونی

تحولات قانونی در آمریکا نیز به این روند کمک کرده است. قانون GENIUS Act که در سال ۲۰۲۵ تصویب شد، برای استیبل‌کوین‌های پرداختی تحت نظارت، الزامات مشخصی درباره ذخایر تعیین کرد. از سوی دیگر، در اواخر ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶، نهادهای نظارتی آمریکا نیز درباره نحوه برخورد قانونی با انواع مختلف اوراق بهادار توکن‌شده و تفاوت میان توکن‌های واقعی، توکن‌های دارای پشتوانه امانی و محصولات سینتتیک شفاف‌سازی بیشتری ارائه کردند.

در مارس ۲۰۲۶ نیز Nasdaq مجوز قواعدی را دریافت کرد که امکان معامله برخی اوراق بهادار توکن‌شده در کنار نسخه سنتی آن‌ها را در چارچوب آزمایشی DTC فراهم می‌کند. همچنین نهادهای نظارتی بانکی آمریکا اعلام کردند که اگر یک اوراق بهادار توکن‌شده از حقوق قانونی مشابه نسخه سنتی خود برخوردار باشد، صرف ثبت آن روی بلاکچین لزوماً به معنی نیاز بانک به سرمایه اضافی نیست. این تحولات به معنی حل شدن تمام مسائل قانونی نیست؛ اما نشان می‌دهد که توکن‌سازی از مرحله «آیا از نظر قانونی ممکن است؟» به سمت «چگونه می‌توان آن را در زیرساخت مالی موجود پیاده کرد؟» حرکت کرده است.

 

۳. فشار رقابتی بر بانک‌ها

بانک‌ها تنها بازیگران این بازار نیستند. شرکت‌های فعال در حوزه استیبل‌کوین و زیرساخت‌های پرداخت دیجیتال در حال ایجاد روش‌های جدیدی برای انتقال پول هستند و این موضوع می‌تواند بخشی از فعالیت‌های سنتی بانک‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، بانک‌های بزرگ نیز در حال توسعه سپرده‌های توکن‌شده هستند.

برای مثال، Wells Fargo اعلام کرده است که قصد دارد خدمات سپرده توکن‌شده را برای مشتریان شرکتی و تجاری ارائه کند. JPMorgan و Citigroup نیز پیش‌تر خدمات مشابهی راه‌اندازی کرده‌اند. شبکه Kinexys متعلق به JPMorgan نیز بیش از ۷ میلیارد دلار تراکنش روزانه پردازش می‌کند و از زمان راه‌اندازی، بیش از ۴ تریلیون دلار تراکنش را پردازش کرده است. به این ترتیب، رقابت اصلی دیگر فقط بر سر «استفاده از بلاکچین» نیست؛ بلکه بر سر ساختن زیرساخت مالی نسل بعدی است.

 

بازار توکن‌سازی امروز چقدر بزرگ است؟

با وجود پیش‌بینی‌های چند تریلیون دلاری، بازار واقعی دارایی‌های توکن‌شده هنوز فاصله زیادی با این اعداد دارد. بر اساس داده‌های RWA.xyz که فوربس در مقاله خود به آن استناد کرده، تا ۶ اوت ۲۰۲۶ ارزش دارایی‌های توکن‌شده توزیع‌شده حدود ۳۷.۷ میلیارد دلار بوده است. این رقم استیبل‌کوین‌ها را شامل نمی‌شود. منظور از دارایی توکن‌شده توزیع‌شده، دارایی‌هایی است که سرمایه‌گذاران می‌توانند توکن آن‌ها را در کیف پول خود نگهداری و منتقل کنند.

 

بزرگ‌ترین بخش این بازار مربوط به اوراق خزانه آمریکا است:

🔹اوراق خزانه آمریکا: حدود ۱۶.۱ میلیارد دلار

🔹اعتبار توکن‌شده: حدود ۷.۱ میلیارد دلار

🔹کالاها، عمدتاً طلا: حدود ۴.۸ میلیارد دلار

🔹سهام خصوصی و سرمایه‌گذاری خطرپذیر: حدود ۲.۳ میلیارد دلار

🔹سهام عمومی: حدود ۲.۳ میلیارد دلار

🔹املاک توکن‌شده: حدود ۲۰۳ میلیون دلار

 

در میان محصولات بزرگ نیز Circle USYC با حدود ۳ میلیارد دلار، BlackRock BUIDL با حدود ۲.۷ میلیارد دلار، Ondo USDY با حدود ۲.۱ میلیارد دلار و Franklin Templeton iBENJI با حدود ۱.۷ میلیارد دلار قرار دارند. این ارقام نشان می‌دهند که بازار توکن‌سازی هنوز کوچک است، اما در حال ساختن زیرساختی برای رشد بسیار بزرگ‌تر در آینده است.

 

چرا اوراق خزانه آمریکا در صدر بازار توکن‌سازی قرار دارند؟

شاید در نگاه اول عجیب باشد که املاک با تمام جذابیتی که در بحث توکن‌سازی دارند، تنها حدود ۲۰۳ میلیون دلار از بازار دارایی‌های توکن‌شده توزیع‌شده را تشکیل می‌دهند، در حالی که اوراق خزانه آمریکا بیش از ۱۶ میلیارد دلار سهم دارند. دلیل این موضوع به ویژگی‌های اوراق خزانه بازمی‌گردد. این دارایی‌ها استاندارد، نقدشونده و نسبتاً ساده برای ارزش‌گذاری هستند. از طرف دیگر، تقاضای مشخصی برای آنها وجود دارد؛ دارندگان استیبل‌کوین می‌توانند بخشی از سرمایه خود را از یک دارایی دیجیتال بدون سود به اوراق خزانه توکن‌شده منتقل کنند و همچنان در فضای بلاکچین باقی بمانند. این موضوع نشان می‌دهد که موفقیت توکن‌سازی تنها به قابلیت توکن شدن یک دارایی بستگی ندارد، بلکه باید برای توکن آن دارایی نیز تقاضای واقعی و کاربرد مشخص وجود داشته باشد.

 

آیا خرید یک توکن یعنی مالک واقعی دارایی هستیم؟

یکی از مهم‌ترین نکات مطرح‌شده در مقاله فوربس، تفاوت میان انواع مختلف توکن‌هاست. وقتی گفته می‌شود «سهام یک شرکت توکن شده است»، لزوماً به این معنی نیست که خریدار دقیقاً همان سهام سنتی را در اختیار دارد.

به‌طور کلی می‌توان سه ساختار متفاوت را در نظر گرفت:

۱. توکن‌سازی مستقیم یا Native Issuance

در این مدل، خود صادرکننده دارایی توکن را منتشر می‌کند و انتقال توکن می‌تواند بخشی از فرآیند رسمی ثبت مالکیت باشد. در چنین حالتی، توکن می‌تواند همان دارایی اصلی باشد که فقط شیوه ثبت و انتقال آن تغییر کرده است.

 

۲. توکن دارای پشتوانه امانی یا Custodial Wrapper

در این مدل، یک شخص ثالث دارایی سنتی را نزد خود نگهداری می‌کند و در مقابل، توکن‌هایی منتشر می‌کند که نشان‌دهنده حقی نسبت به آن دارایی هستند. برای مثال، یک شرکت می‌تواند سهام واقعی را نزد یک متولی نگهداری کند و در مقابل توکن‌هایی منتشر کند که با آن دارایی‌ها به‌صورت یک‌به‌یک پشتیبانی می‌شوند. در این حالت، توکن می‌تواند حقوق اقتصادی مشخصی ایجاد کند، اما لزوماً به معنی مالکیت مستقیم و ثبت‌شده در دفتر مالکیت دارایی اصلی نیست.

 

۳. محصولات سینتتیک

در این ساختار، توکن صرفاً عملکرد قیمتی یک دارایی را دنبال می‌کند و الزاماً مالکیت یا حق مستقیم نسبت به دارایی پایه ایجاد نمی‌کند. برای مثال، ممکن است توکنی ایجاد شود که قیمت سهام یک شرکت را دنبال کند، بدون اینکه دارنده آن توکن واقعاً سهامدار آن شرکت باشد. بنابراین، هنگام سرمایه‌گذاری در یک دارایی توکن‌شده، تنها دانستن اینکه «این دارایی توکن شده» کافی نیست. (برای آشنایی با مفهوم توکن در مدل صاب‌ملک، مقاله‌ی «صاب چیست؟» را مطالعه کنید.)

 

باید پرسید:

🔹توکن دقیقاً چه حقی برای دارنده ایجاد می‌کند؟

🔹آیا مالکیت مستقیم ایجاد می‌کند؟ آیا دارایی در یک ساختار امانی نگهداری می‌شود؟

🔹آیا امکان بازخرید وجود دارد؟ سود سهام چگونه پرداخت می‌شود؟

🔹در صورت ورشکستگی صادرکننده یا متولی چه اتفاقی برای سرمایه‌گذار می‌افتد؟

همان‌طور که فوربس تأکید می‌کند، قرار گرفتن یک دارایی روی بلاکچین به‌تنهایی حقوق اقتصادی و قانونی آن را مشخص نمی‌کند.

 

توکن‌سازی قرار نیست همه مشکلات سرمایه‌گذاری را حل کند.

یکی از نقاط قوت مقاله فوربس این است که در کنار فرصت‌های توکن‌سازی، درباره محدودیت‌های آن نیز هشدار می‌دهد:

🔹توکن‌سازی یک دارایی بد را به سرمایه‌گذاری خوب تبدیل نمی‌کند.

🔹اگر دارایی پایه ارزش مناسبی نداشته باشد، تبدیل آن به توکن مشکل را حل نمی‌کند.

🔹بلاکچین می‌تواند شیوه ثبت و انتقال یک دارایی را تغییر دهد، اما نمی‌تواند ارزش اقتصادی خود دارایی را تضمین کند.

🔹توکن‌سازی به‌تنهایی نقدشوندگی ایجاد نمی‌کند.

این شاید یکی از مهم‌ترین نکات برای سرمایه‌گذاران باشد. اینکه یک دارایی به هزار یا یک میلیون توکن تقسیم شود، الزاماً به این معنی نیست که همیشه خریدار برای آن وجود دارد.

 

برای شکل‌گیری نقدشوندگی واقعی، باید بازار ثانویه، خریداران و فروشندگان کافی و زیرساخت معاملاتی مناسب وجود داشته باشد. برای آشنایی با نحوه‌ی ایجاد نقدشوندگی در مدل صاب‌ملک، مقاله‌ی «بازار ثانویه صاب‌ملک چگونه کار می‌کند؟» را مطالعه کنید.

 

بنابراین، توکن‌سازی و نقدشوندگی دو مفهوم مرتبط اما متفاوت هستند.

 

این تحول چه معنایی برای بازار مسکن دارد؟

املاک یکی از دارایی‌هایی است که از نظر تئوری ظرفیت بالایی برای توکن‌سازی دارد. قیمت بالای املاک، نیاز به سرمایه اولیه قابل توجه و نقدشوندگی پایین، باعث شده است که مالکیت مستقیم بسیاری از دارایی‌های ملکی برای سرمایه‌گذاران خرد دشوار باشد. توکن‌سازی می‌تواند با تقسیم حقوق اقتصادی یک دارایی به واحدهای کوچک‌تر، امکان مشارکت سرمایه‌گذاران بیشتری را فراهم کند.

با این حال، آمار فعلی بازار نشان می‌دهد که املاک هنوز یکی از کوچک‌ترین بخش‌های بازار توکن‌سازی است. ارزش املاک توکن‌شده توزیع‌شده در داده‌های RWA.xyz حدود ۲۰۳ میلیون دلار بوده است؛ رقمی که در مقایسه با بازار اوراق خزانه توکن‌شده بسیار کوچک است.

این موضوع اتفاقاً یک نکته مهم را روشن می‌کند: توکن‌سازی املاک صرفاً به تبدیل یک سند یا ملک به توکن خلاصه نمی‌شود. ساختار حقوقی، نحوه مالکیت، امکان انتقال، بازار ثانویه، شفافیت اطلاعات و اعتماد سرمایه‌گذاران همگی برای موفقیت آن ضروری هستند.

صاب‌ملک و مسیر توکن‌سازی در بازار مسکن ایران

در ایران نیز مدل‌های مبتنی بر تقسیم سرمایه‌گذاری در پروژه‌های ساختمانی در حال شکل‌گیری هستند. صاب‌ملک با توکنایز کردن پروژه‌های ساختمانی و تقسیم آنها به کوچک‌ترین واحد سرمایه‌گذاری یعنی صاب (توکن)، امکان مشارکت سرمایه‌گذاران با هر میزان سرمایه را در پروژه‌های ساخت‌وساز فراهم کرده است. این روش دقیقاً نمونه عینی از همان چیزی است که در مقاله‌ی «توکن‌سازی دارایی‌های واقعی» از آن یاد شده است. برای آشنایی با نحوه‌ی توکنایز کردن پروژه‌ها در صاب‌ملک، مقاله‌ی «فرآیند توکنایز کردن پروژه‌ها در صاب‌ملک» را مطالعه کنید.

 

این روش از برخی جهات با روند جهانی توکن‌سازی دارایی‌های واقعی هم‌راستا است؛ به‌ویژه در زمینه کاهش اندازه واحد سرمایه‌گذاری، افزایش دسترسی و استفاده از زیرساخت دیجیتال برای مدیریت سرمایه‌گذاری. با این حال، همان نکته‌ای که در مقاله فوربس مطرح شده، برای بازار ایران نیز اهمیت دارد و آن این است که فناوری به‌تنهایی کافی نیست. ساختار حقوقی، دارایی پایه، شفافیت اطلاعات، نحوه ثبت حقوق سرمایه‌گذاران و وجود سازوکار مناسب برای انتقال یا خروج از سرمایه‌گذاری، عواملی هستند که در کنار فناوری باید مورد توجه قرار بگیرند. صاب‌ملک نیز با انتشار گزارش‌های پروژه، اطلاعات مربوط به صاب‌داران و مستندات پروژه تلاش می‌کند بخشی از این نیاز به شفافیت را پاسخ دهد. (برای آشنایی با سازوکار شفافیت در صاب‌ملک، مقاله‌ی «چرا باید به صاب‌ملک اعتماد کنیم؟» را مطالعه کنید.)

 

آینده توکن‌سازی؛ تغییر فناوری یا تغییر زیرساخت مالی؟

شاید مهم‌ترین نکته مقاله فوربس این باشد که توکن‌سازی را نباید صرفاً یک فناوری جدید برای معامله دارایی‌ها در نظر گرفت. آنچه در حال تغییر است، زیرساخت و شیوه ثبت، انتقال و تسویه دارایی‌های مالی است. امروز بانک‌ها در حال توسعه سپرده‌های توکن‌شده هستند، مدیران دارایی محصولات سرمایه‌گذاری توکن‌شده عرضه می‌کنند، بورس‌ها در حال آماده‌سازی برای معامله اوراق بهادار توکن‌شده هستند و زیرساخت‌های تسویه و نگهداری نیز به‌تدریج در حال سازگار شدن با این مدل هستند. برای مثال، DTCC که بخش مهمی از تسویه معاملات اوراق بهادار آمریکا را انجام می‌دهد، در ژوئیه ۲۰۲۶ نخستین معاملات واقعی خود با اوراق بهادار توکن‌شده را پردازش کرد و برنامه دارد سرویس خود را در اکتبر راه‌اندازی کند. این یعنی توکن‌سازی در حال حرکت از مرحله آزمایش‌های پراکنده به سمت ساخت زیرساخت‌های واقعی بازار است. اما هنوز یک سؤال اساسی باقی مانده است: آیا این تغییر واقعاً باعث می‌شود بازارهای مالی بهتر کار کنند؟ پاسخ این سؤال را نه تعداد توکن‌های ایجادشده، بلکه میزان کاهش هزینه‌ها، افزایش دسترسی، سرعت تسویه، شفافیت و شکل‌گیری بازارهای ثانویه مشخص خواهد کرد.

 

جمع‌بندی

توکن‌سازی دیگر صرفاً یک شعار در صنعت بلاکچین نیست. بانک‌های بزرگ، مدیران دارایی، بورس‌ها و شرکت‌های زیرساخت مالی در حال سرمایه‌گذاری روی ساخت سیستم‌هایی هستند که بتواند دارایی‌ها و حتی پول را به شکل توکن‌شده منتقل و تسویه کند. با این حال، بازار فعلی هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد. ارزش دارایی‌های توکن‌شده توزیع‌شده در اوت ۲۰۲۶ حدود ۳۷.۷ میلیارد دلار بوده است؛ در حالی که پیش‌بینی‌های بلندمدت از بازاری چند تریلیون دلاری صحبت می‌کنند.

بنابراین، مسیر آینده هنوز قطعی نیست. توکن‌سازی می‌تواند انتقال دارایی‌ها را سریع‌تر و فرآیندهای مالی را کارآمدتر کند، اما نقدشوندگی را از هیچ ایجاد نمی‌کند، یک سرمایه‌گذاری نامناسب را به سرمایه‌گذاری خوب تبدیل نمی‌کند و صرفاً ثبت یک دارایی روی بلاکچین به معنی مالکیت واقعی آن نیست. در نهایت، موفقیت توکن‌سازی به ترکیبی از فناوری، قانون، زیرساخت، شفافیت و اعتماد بازار وابسته است.

و شاید همین موضوع است که باعث شده توکن‌سازی در سال ۲۰۲۶ دیگر فقط یک موضوع مربوط به دنیای رمزارزها نباشد؛ بلکه به یکی از بحث‌های جدی درباره آینده ساختار بازارهای مالی تبدیل شود.

 

منبع اصلی

این مقاله با استفاده از گزارش منتشرشده در Forbes با عنوان:

Why Tokenization, Otherwise Known As Wall Street's Great Rewiring, Finally Looks Real نوشته Nina Bambysheva و منتشرشده در ۱۰ اوت ۲۰۲۶، تهیه و برای مخاطبان فارسی‌زبان بازنویسی و بومی‌سازی شده است.

لینک مقاله